Ở huyện Ba Bể, nói đến cây dong riềng, người ta nhắc đến xã Yến Dương, địa phương đầu tiên có người “sưu tầm” được cây dong riềng từ nơi khác về trồng. Sẽ không có gì đáng nói nếu việc trồng dong riềng của bà con chỉ đơn thuần dỡ củ đi bán như một số loại cây trồng khác. Điều khác biệt là từ cây dong riềng người dân Yến Dương phát triển thành một nghề chế biến hàng hóa mang lại hiệu quả kinh tế cao. Việc trồng và chế biến củ dong riềng của bà con nơi đây là cả một câu chuyện dài...
 |
| Loại máy nghiền bột dong thô sơ này được ông Nguyễn Văn Đẳng, thôn Bản Lạ chế tạo ra đầu tiên nay vẫn được nhiều hộ dân sử dụng, giản đơn nhưng hiệu quả của nó có thể nghiền hàng tấn củ mỗi ngày. |
Bài 1: Chuyện về người đầu tiên trồng dong riềng ở Bản Lạ
Mặc dù đã lên kế hoạch từ lâu, nhưng do thời tiết mưa, lũ nên những ngày gần đây chúng tôi mới thực hiện được chuyến đi về xã Yến Dương, huyện Ba Bể để tìm hiểu về việc canh tác, chế biến dong riềng của bà con nơi đây. Đến xã, qua câu chuyện chúng tôi được biết người đầu tiên đem cây dong riềng về trồng ở Yến Dương là một nông dân chuyển từ Thái Bình lên thôn Bản Lạ sinh sống, ông khai phá khu đất mà người dân địa phương lâu nay cho là có “con hủi” để phát triển kinh tế, trồng cây dong riềng.
Đó là ông Nguyễn Văn Đẳng quê ở Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Năm 1983, sau khi đi bộ đội về phục viên, ông xây dựng gia đình, do hoàn cảnh đông anh em, cuộc sống khó khăn, vợ chồng ông phải khăn gói lên thôn Bản Lạ, xã Yến Dương (Ba Bể) để sinh sống. Thời kỳ mới chuyển về, còn hợp tác xã, ông được chia cho ít ruộng, gia đình tăng gia nuôi thêm con lợn, con gà, nên cuộc sống tạm đủ ăn. Nhưng chẳng được bao lâu thì hợp tác xã tan rã, ruộng nhà nào nhà nấy làm, gia đình ông lại rơi vào cảnh khốn đốn.
Không có ruộng, năm 1996, hai vợ chồng ông Đẳng vào trong khe núi dựng lán để làm kinh tế, nơi ông chọn là một khu đất giáp ranh giữa đất của thôn Bản Lạ và Phiêng Khăm, khu đất này người dân bản địa cho rằng có “con hủi”, nên đi lại họ thường tránh thật xa không ai dám vào vì thế cây cối mọc um tùm, rậm rạp như rừng nguyên sinh. Mặc dù nhiều người “rỉ tai” khuyên ông không nên động chạm vào đó nhưng ông vẫn quyết định khai phá. Khi đó, nhiều người ở trong thôn, trong xã cho rằng ông là người “điếc không sợ súng”...
Đất mầu mỡ, khí hậu mát mẻ, nước nguồn thuận lợi, trồng ngô, đỗ một vụ đã thừa sức nuôi gia đình ăn cả năm, sau đó, ông tìm hiểu và đưa cây dong riềng vào trồng thử, thấy dong riềng tươi tốt, dễ chăm sóc, năm nào gia đình cũng trồng và nhân rộng ra thêm, cuộc sống gia đình ông Đẳng khá lên nhanh chóng.
Cách làm và thành quả thu được của gia đình ông Đẳng đã thực sự khiến nhiều người dân trong thôn có cách nhìn nhận khác về sự suy nghĩ lạc hậu, mê tín về bệnh phong, trước đây người dân vùng cao vẫn quen gọi là bệnh “hủi” và rất sợ về nó. Dần dần những năm sau đó, các hộ dân trong thôn cũng mua giống dong riềng với gia đình ông về trồng thử, từ đó, diện tích dong riềng của thôn Bản Lạ được nhân rộng ra theo từng năm, từ một hộ trồng nhân lên cả bản; từ lác đác trồng thử mỗi hộ một ít, tăng lên hàng chục ha, nhiều năm nay năm nào toàn thôn cũng trồng vài chục ha dong riềng. Sau đó, một số thôn lân cận như thôn đồng bào Dao Phiêng Phàng, Phiêng Khăm...cũng học tập làm theo. Gia đình ông Đẳng thành nơi cung cấp giống dong riềng đầu tiên cho bà con trong thôn, các khu lân cận và nhiều địa phương khác của huyện Ba Bể.
 |
| Việc trồng và chế biến tinh bột dong riềng tại thôn Bản Lạ hàng chục năm nay vẫn được bà con duy trì nhân rộng |
Việc trồng dong riềng ở Yến Dương, cụ thể là từ các thôn trồng đầu tiên như Bản Lạ, Phiêng Phàng, Phiêng Khăm có điểm khác là không bán củ như nhiều nơi khác, mà được bà con tìm cách tự chế biến thành sản phẩm dạng bột để bán ra thị trường. Nhưng để có được những chiếc máy nghiền củ dong thành sản phẩm bột trắng, mịn, đẹp, đáp ứng nhu cầu thị trường cũng là cả một quá trình của người dân nơi đây và đáng để những nơi khác học tập...
T.V
(Còn nữa)
