Đồng chí Đức Xuân, tên thật là Nông Văn Đàn, sinh năm 1917 tại xã Bế Triều, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Đồng chí là tổ trưởng Tổ tuyên truyền xung phong Nam tiến. Thời kỳ chống thực dân Pháp, đồng chí đã có công vận động, củng cố phong trào cách mạng. Năm 1944, đồng chí bị địch sát hại và hi sinh tại xã Quân Bình (nay là xã Quân Hà, huyện Bạch Thông).
 |
| Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ Đức Xuân (ngay gần Quốc lộ 3, đoạn qua xã Quân Hà) trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ hôm nay. |
Những năm 1941- 1945, khi phong trào cách mạng chống thực dân Pháp lên cao, nhiệm vụ lúc này của Đảng là tập trung công tác chuẩn bị mọi mặt để tiến tới khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền; trong đó xây dựng và phát triển lực lượng chính trị cách mạng, lực lượng vũ trang, xây dựng và củng cố căn cứ địa cách mạng là yêu cầu trọng yếu. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nhận định “Cao Bằng mở ra nhiều triển vọng lớn lao cho cách mạng nước ta, từ Cao Bằng còn phải phát triển về Thái Nguyên và thông xuống nữa mới có thể tiếp xúc với toàn quốc được”. Vì vậy căn cứ Cao Bằng được xem là vị trí quan trọng để liên lạc với miền xuôi và với Trung ương Đảng. Để thực hiện yêu cầu trên, Người chỉ thị “Phải xây dựng những con đường quần chúng” để nối liền các trung tâm cách mạng với nhau, cũng từ đây phong trào Nam tiến bắt đầu.
Để xây dựng cơ sở quần chúng tại các địa phương, các đội xung phong Nam tiến thực hiện cùng lúc nhiều hoạt động, nhiều đường, nhiều địa phương nhằm vận động, phát triển hội viên, tổ chức quần chúng xây dựng các đoàn thể cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh. Năm 1943, các đội xung phong Nam tiến đến nhiều vùng đất Bắc Kạn, Nhân dân các xã của huyện Bạch Thông như Cẩm Giàng, Nguyên Phúc, Quân Bình đã sớm giác ngộ cách mạng, ủng hộ tham gia Hội Cứu quốc, nuôi dấu và bảo vệ cán bộ Việt Minh.
Tháng 12/1943, các đồng chí Nông Văn Đàn, Nông Văn Quang được giao nhiệm vụ từ Cao Bằng xuống xã Quân Bình để củng cố và mở rộng cơ sở cách mạng. Tại đây, đồng chí Đức Xuân trực tiếp bồi dưỡng, huấn luyện những hiểu biết chính trị, phổ biến phương pháp hoạt động cách mạng cho hội viên Hội Việt Minh cứu quốc. Trước phong trào Việt Minh dâng cao, thực dân Pháp và bọn tay sai tăng cường lục soát, lùng sục tại các xã của huyện Bạch Thông. Chúng lập bồn đốt tại các nơi xung yếu, đầu mối giao thông để dò la tin tức nhằm truy bắt cán bộ Việt Minh và triệt phá các cơ sở cách mạng của ta.
Đêm mùng 8 tháng 01 năm 1944 tại nhà ông Hoàng Văn Lường (đã mất) ở thôn Nà Liềng, xã Quân Bình (Bạch Thông), đồng chí Đức Xuân đã bị tên Cai Mói, tay sai của giặc sát hại rồi đem bêu đầu tại thị xã Bắc Kạn hòng khủng bố tinh thần của Nhân dân ta. Sau khi đồng chí Đức Xuân bị địch sát hại, du kích địa phương đã đem xác đồng chí chôn ở khe đầu nhà ông Hoàng Văn Lường và đắp thành hai ngôi mộ. Một ngôi mộ thật và một ngôi mộ giả để đánh lạc hướng truy tìm của bọn tay sai thực dân. Hiện nay khe núi này Nhân dân địa phương vẫn gọi là loong cò cọt (khe cụt đầu), vì lúc mai táng đồng chí Đức Xuân thì thi thể đã không còn được nguyên vẹn.
 |
| Ngôi nhà anh Hoàng Trường Giang, cháu nội ông Hoàng Văn Lường ở thôn Nà Liềng, xã Quân Hà là nơi đồng chí Đức Xuân bị tay sai địch sát hại vào năm 1944. |
Sự hi sinh oanh liệt của đồng chí Đức Xuân đã trở thành nguồn cổ vũ, động viên tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của Nhân dân ta. Với tuổi đời còn trẻ, dù không kịp bước chân về phía hòa bình nhưng máu xương của đồng chí đã hòa tan vào non sông, tô thắm thêm màu cờ Tổ quốc. Sự hi sinh của đồng chí góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. Để tưởng nhớ đến công lao của đồng chí Đức Xuân, hài cốt đồng chí hiện đã được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Bắc Kạn. Tại thành phố Bắc Kạn có một phường cũng được đặt theo tên đồng chí là phường Đức Xuân. Vì những đóng góp lớn lao cho quê hương Quân Bình nói riêng và Bắc Kạn nói chung, tỉnh đã cho xây dựng Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ Đức Xuân ngay đoạn ngã ba đầu cầu rẽ vào xã Quân Bình (nay là xã Quân Hà). Đây được xem là địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ hôm nay.
Đồng chí Lường Thái Biên- Bí thư Đảng ủy xã Quân Hà cho biết: "Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ Đức Xuân nay được giao cho địa phương quản lý, hằng năm vào ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), các ngày lễ, tết, xã giao cho Đoàn Thanh niên thường xuyên quét dọn, chỉnh trang nhà bia. Tuy nhiên theo thời gian, nhà bia đã cũ và chưa được sơn sửa lại để tương xứng với giá trị lịch sử ". Còn tại vị trí nơi đồng chí Đức Xuân hi sinh trước đây là ngôi nhà sàn của ông Hoàng Văn Lường, nay khu vực này đã trở thành nơi sinh sống của các con cháu trong dòng họ nhà ông Lường. Nền nhà ông Hoàng Văn Lường cũng đã được Bảo tàng tỉnh đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình UBND tỉnh ra quyết định công nhận xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những hi sinh lớn lao mà các thế hệ cha ông để lại đã góp phần tô thắm cho trang sử vẻ vang của tỉnh, trong đó có đồng chí Đức Xuân, người cán bộ, 1 đảng viên kiên trung. Công lao của đồng chí vẫn sống mãi trong lòng người dân Bắc Kạn, được các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau khắc ghi./.
Thu Trang
