Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện toàn tỉnh có hơn 76.000ha đất bị thoái hóa nặng. Trong số đó có nhiều diện tích đất sản xuất nông, lâm nghiệp nguy cơ ảnh hưởng tới năng suất cây trồng...
Để đưa ra được con số đánh giá này, Sở Tài nguyên và Môi trường cùng các ngành, địa phương đã tiến hành điều tra, lấy mẫu, đánh giá trên diện tích hơn 461.000ha trên toàn tỉnh. Qua phân tích, điều tra cho thấy, toàn tỉnh có hơn 76.000ha đất bị thoái hóa nặng, chưa kể hơn 110.000ha bị thoái hóa nhẹ và hơn 167.000ha bị thoái hóa trung bình. Trong số các diện tích đất bị thoái hóa nặng có hơn 4.500ha đất nông nghiệp; hơn 46.000ha đất lâm nghiệp và hơn 25.000ha đất chưa sử dụng.
Phân theo loại hình thoái hóa, trong các diện tích thoái hóa có hơn 73.000ha bị suy giảm độ phì nặng; hơn 76.000ha bị xói mòn mạnh và hơn 72.000ha bị khô hạn nhẹ. Phân theo địa bàn, Chợ Đồn đứng đầu về số diện tích bị thoái hóa nặng với hơn 19.000ha; tiếp đến là Ngân Sơn hơn 15.000ha; Pác Nặm hơn 11.000ha; Na Rì hơn 10.000ha; Ba Bể hơn 7.000ha; Bạch Thông hơn 6.000ha; Chợ Mới hơn 5.000ha và thành phố Bắc Kạn hơn 340ha.
Thoái hóa đất làm tăng suy giảm độ phì nhiêu đất (mất về chất) gồm các thành phần khoáng; hàm lượng mùn thấp; dung tích trao đổi thấp; độ muối hoá cao; rửa trôi; sự biến đổi tính chất vật lý đất. Từ đó dẫn tới năng suất cây trồng thấp; đồng cỏ không phát triển được; suy giảm lớp thảm thực vật: phổ biến các họ Hoà thảo, rau muối, cây bụi thưa thớt, cây lá nhỏ, lá cứng, lá biến thành gai, hoặc thân có khả năng quang hợp (xương rồng), cây chứa nhiều nước… Ngoài ra còn làm mất khả năng canh tác (mất về lượng); mất diện tích canh tác; mất diện tích chăn thả; lắng đọng ao hồ, sông ngòi; gây hạn hán lũ lụt; đe dọa đến tài sản, cuộc sống của con người…
 |
| Canh tác bền vững trên đất dốc là giải pháp quan trọng chống thoái hóa đất. (Ảnh: Người dân xã Bằng Thành, Pác Nặm canh tác ngô trên đất dốc). |
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là do ảnh hưởng của khí hậu khắc nghiệt và biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn đã và đang diễn ra được thông qua nhiệt độ tăng, các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ quét, sạt lở đất, xói mòn đất ở vùng núi, hạn hán ở vùng đồng bằng diễn ra với tần suất, cường độ ngày càng tăng. Đơn cử như khu vực xã Phương Viên (Chợ Đồn) liên tục xảy ra lũ quét, sạt lở đất, xói mòn đất; trong khi ở xã Quảng Chu (Chợ Mới) thường xảy ra hiện tượng xói mòn đất, sạt lở đất. Bên cạnh đó là nguyên nhân do địa hình nhiều đồi dốc dễ xói mòn.
Về mặt chủ quan đó là do công tác quản lý bảo vệ đất đai chưa được như ý muốn; quá trình sử dụng đất vẫn còn xảy ra đốt nương, làm rẫy. Điều này thể hiện rất rõ khi phát nương làm rẫy ở các xã Công Bằng, Nhạn Môn, An Thắng (Pác Nặm); Bình Trung, Bằng Phúc, Ngọc Phái, Nam Cường, Tân Lập (Chợ Đồn); Cao Thượng, Hoàng Trĩ, Phúc Lộc (Ba Bể)… Nạn chặt phá rừng vẫn diễn ra phổ biến đặc biệt tại các khu vực vùng sâu vùng xa. Sự gia tăng dân số cùng với sự thu hẹp diện tích đất nông nghiệp do quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đã gây áp lực không nhỏ trong sử dụng đất đai.
Phần lớn diện tích của tỉnh Bắc Kạn có độ dốc lớn trên 15 độ (có khoảng 407.000ha, chiếm 83,76% diện tích tự nhiên) và người dân vẫn canh tác (trồng lúa, cây hàng năm khác) trên những khu vực có độ dốc trên 20 độ. Việc canh tác cây hàng năm trên các khu vực có độ dốc lớn, canh tác không đúng kỹ thuật, không quan tâm đến việc duy trì, cải tạo, nâng cao độ phì đất khiến cho nguồn tài nguyên đất đai ngày càng thoái hóa. Trước tình hình đó, Sở Tài nguyên và Môi trường đề xuất việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác trên đất dốc là hữu ích và thiết thực để chống xói mòn, hạn chế thoái hóa đất. Việc tái tạo các lớp phủ thực vật bằng cây rừng hoặc cây nông, lâm kết hợp để bảo vệ độ phì nhiêu của đất và sử dụng bền vững đất dốc một cách hợp lý một mặt sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, mặt khác vẫn đảm bảo việc bảo vệ, phục hồi đất. Bên cạnh đó, tiếp tục thực hiện hiệu quả các giải pháp về cơ chế chính sách; quy hoạch sử dụng đất; tăng cường công tác khuyến nông, khuyến lâm; giảm thiểu xói mòn trên đất dốc; nông lâm nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu… Ngoài ra, việc dự kiến chuyển khoảng hơn 16.000ha đất chưa sử dụng đưa vào sử dụng cho các mục đích nông nghiệp cũng sẽ làm giảm nguy cơ bị xói mòn đất./.
Tuấn Sơn
