Với người con gái dân tộc Dao Đỏ, mỗi một họa tiết trên bộ trang phục truyền thống không những cần tới sự tỉ mỉ, khéo léo của đôi bàn tay người phụ nữ mà ẩn sâu trong đó còn là sự thể hiện của những tâm tư, tình cảm, nét đẹp đời sống văn hóa tinh thần và tín ngưỡng đặc trưng cho dân tộc.
Em là con gái Dao
Quen kéo tơ, dệt vải
Chăm cấy lúa, hái đào
Giỏi thêu khăn, thêu áo…
Giữa một màu xanh đại ngàn, thấp thoáng bóng dáng các cô gái người dân tộc Dao Đỏ khoác lên mình bộ trang phục truyền thống với sắc đỏ tươi tắn, rực rỡ tựa như những bông hoa xinh đẹp trong lòng núi. Từ rất lâu, người con gái Dao đã biết theo mẹ, theo chị học thêu khăn, may áo. Bộ trang phục dân tộc của những thiếu nữ Dao Đỏ thường sẽ có đủ 5 màu. Tuy vậy, sắc đỏ luôn là màu chủ đạo không thể thiếu, tạo nên nét riêng biệt so với trang phục của các dân tộc khác.
Bằng trí tưởng tượng phong phú kết hợp với tính cần cù, nhẫn nại, sự tỉ mỉ, khéo léo trong từng đường kim, mũi chỉ… người phụ nữ Dao Đỏ đã biến những điều đơn giản trong đời sống thường ngày thành những họa tiết tinh tế, sắc sảo và làm nên bản sắc dân tộc trên bộ trang phục truyền thống.
Đi cùng với bộ trang phục rực rỡ sắc màu không thể thiếu trang sức là những chiếc vòng cổ bằng bạc, xọi bạc trắng dài. Để làm nên bộ y phục truyền thống, các cô gái Dao Đỏ có khi phải mất tới cả năm trời. Theo phong tục xưa, bộ y phục của phụ nữ Dảo Đỏ thường gồm có áo khoác dài ở phía ngoài với hai hàng bông màu đỏ thắm, áo cổ yếm được đính cúc bạc phía trong, thắt lưng, hai tà váy trang trí họa tiết gấp khúc cầu kỳ và vành khăn đội đầu 5 lớp được làm bằng vải chàm, cuộn tròn, xếp chồng lên nhau.
 |
| Chị Lý Thị Nhất dạy cách thêu họa tiết trang trí trên trang phục cho em gái. |
Ngày trước, cứ vào khoảng tháng 2 âm lịch khi tiết trời bắt đầu ấm dần, những cô gái dân tộc Dao Đỏ lại rủ nhau lên nương trồng bông, tra hạt. Đến mùa thu hoạch, từng sợi bông trắng ngần được xe thành những lanh vải vuông vức, nhuộm với nước cây chàm để làm váy, thêu áo, thêu khăn. Trên nền tấm vải chàm dung dị là những họa tiết trang trí thổ cẩm hình sôm, hình cây thông, hình gấp khúc đầy ngẫu hứng mà cũng rất độc đáo, đặc sắc được khéo léo thêu trực tiếp từ đôi bàn tay tài hoa của những thiễu nữ Dao Đỏ. Từng chi tiết trang trí nhỏ chính là sự chắt lọc của những dáng núi, hình sông, màu suối, vân mây… cùng hòa quyện vào nhau để tạo nên sự kỳ diệu trên những tà áo truyền thống. Vì thế, mỗi bộ y phục được xem như một tác phẩm nghệ thuật mà các thiếu nữ dân tộc Dao Đỏ chính là người nghệ sỹ tài hoa đã sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật ấy.
Biết theo mẹ may váy, may áo từ năm 12 tuổi, chị Lý Thị Nhất, bản Nạ Cọ, xã Khang Ninh, huyện Ba Bể cho biết: “Con gái người Dao Đỏ chúng mình ai cũng phải biết thêu áo, thêu váy của dân tộc. Trong những ngày Tết, mọi người rủ nhau đi chơi thì mình cũng mặc váy mới, áo mới để đi. Học may váy, may áo khó nhất là kỹ thuật thêu. Những ai giỏi thêu thùa sẽ có váy đẹp, áo đẹp và luôn được nhiều chàng trai trong bản để ý tới”.
Ngày nay, không còn nhiều những cô gái trẻ người dân tộc Dao Đỏ biết kéo tơ, dệt vải, may váy, thêu áo, thêu khăn nữa. Làm sao để tiếp nối, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc mình cho thế hệ trẻ? Đó là trăn trở và cũng là tâm nguyện của rất nhiều người phụ nữ Dao Đỏ như chị Lý Thị Nhất.
Lan Anh
