Đâu là nguyên nhân của sự yếu kém
Thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, năng lực quản trị và điều hành kinh doanh hạn chế… những yếu điểm này chính là căn nguyên khiến nhiều doanh nghiệp thất bại khi đầu tư các dự án công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
|
|
| Dây chuyền sản xuất theo công nghệ lò đứng lạc hậu của Nhà máy xi măng Bắc Kạn là căn nguyên không nhỏ dẫn đến kinh doanh thua lỗ. |
Năng lực tài chính thấp
“Không bột khó gột nên hồ” điều này chắc chắn là đúng khi nhìn nhận lại một loạt các dự án đầu tư của ngành công nghiệp tỉnh ta từ trước đến nay. Các dự án đầu tư đã và sắp phá sản đều có nguyên nhân đầu tiên là do các doanh nghiệp không đủ năng lực tài chính bởi thực tế phần lớn nguồn vốn đầu tư đều phải vay ngân hàng.
Trở lại với dự án đầu tư Nhà máy chế biến tinh bột sắn của Công ty TNHH Hải Anh. Ngày 26/2/2003, Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển (NHĐT&PT) tỉnh Bắc Kạn đã ký hợp đồng tín dụng với Công ty TNHH Hải Anh. Phía Ngân hàng Đầu tư và Phát triển đã giải ngân cho Công ty TNHH Hải Anh vay 16,9 tỷ đồng. Tuy nhiên, phần tài sản mà Hải Anh đưa ra thế chấp cho khoản vốn vay lại chính là “toàn bộ tài sản nhà máy chế biến tinh bột sắn Bắc Kạn và toàn bộ phần vốn tự có đã đầu tư cho dự án”. Có nghĩa là, Công ty TNHH Hải Anh vay vốn của ngân hàng, dùng vốn đó để mua sắm thiết bị, và rồi lại dùng chính những thiết bị này làm tài sản thế chấp, tức là sử dụng chiêu bài “dùng mỡ nó rán nó”.
Điều đáng nói là dây chuyền thiết bị máy móc của doanh nghiệp này nhập về lại kém chất lượng, không vận hành sản xuất được. Khi đó (từ ngày 12/4 đến 14/4/2004), Trung tâm Đo lường khảo nghiệm và giám định máy nông nghiệp đã tiến hành giám định chất lượng lắp đặt dây chuyền và thiết bị chế biến tinh bột sắn tại Công ty Hải Anh. Tại buổi giám định, sau khi chạy thử 1 giờ, đã có 1 mô tơ trong dây chuyền bị cháy. Kết quả giám định cũng kết luận: “Chất lượng chế tạo và lắp đặt không đạt yêu cầu, dây chuyền không hoạt động được...”.
Dễ nhận thấy với những nguyên do mà các doanh nghiệp giải trình về sự chậm trễ tiến độ của các dự án đều có chung một lý do quan trọng nhất đó là “thiếu vốn đầu tư”. Đơn cử như: Dự án nhà máy điện phân chì kẽm Bắc Kạn của Công ty TNHH Ngọc Linh đến nay còn thiếu khoảng 150 tỷ đồng để mua sắm thiết bị nhưng phía Ngân hàng không tiếp tục cho vay vì không có tài sản thế chấp; Công ty cổ phần SaHaBak giải trình không tiếp tục triển khai Dự án nhà máy sản xuất, chế biến gỗ MDF với nguyên nhân đưa ra là thiếu 105 tỷ đồng vốn để đầu tư, dẫn đến gói thầu cung cấp thiết bị chính không thể thực hiện được...
Công nghệ lạc hậu, năng lực kinh doanh hạn chế
Theo đánh giá của Sở Công Thương, hầu hết các cơ sở sản xuất công nghiệp trong tỉnh sử dụng công nghệ, dây chuyền máy móc, thiết bị thiếu đồng bộ, không phù hợp nên sản phẩm công nghiệp còn ít về số lượng, chất lượng chưa cao nên khả năng cạnh tranh thấp… Đây chính là những hạn chế, bất cập trong hoạt động sản xuất công nghiệp của tỉnh thời gian qua.
Từng được kỳ vọng là một trong những dự án công nghiệp tạo đột phá trong lĩnh vực chế biến khoáng sản của tỉnh, Nhà máy luyện Gang Cẩm Giàng (trước đây) thuộc Tổng Công ty máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam - VEAM, được hưởng nhiều ưu đãi để xây dựng, phát triển sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, chưa đầy 06 năm kể từ khi sản xuất mẻ gang đầu tiên vào tháng 10/2005, Nhà máy luyện Gang Cẩm Giàng đã phải dừng sản xuất do hoạt động không hiệu quả. Trong quá trình hoạt động, nhiều lần nhà máy phải ngừng sản xuất để sửa chữa, có thời điểm sản xuất bị ngưng trệ đến 8 tháng. Công nghệ lò cao được đầu tư dây chuyền không đồng bộ, lạc hậu, kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực luyện kim lại không có khiến hiệu quả kinh doanh thấp. Đến tháng 4/2011, Nhà máy luyện Gang Cẩm Giàng thuộc Tổng Công ty máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam VEAM chính thức ngừng hoạt động.
Không riêng Nhà máy luyện gang Cẩm Giàng VEAM, căn nguyên khiến các nhà máy đang hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp của tỉnh gặp khó khăn chính là sử dụng công nghệ sản xuất cũ, lạc hậu, khiến sản phẩm chưa đáp ứng nhu cầu thị trường. Cùng với đó là tình trạng không chủ động được nguồn nguyên liệu, thiếu liên kết trong tiêu thụ sản phẩm, công tác quản trị doanh nghiệp còn hạn chế dẫn đến hoạt động sản xuất kinh doanh không ổn định, kém hiệu quả. Thực trạng này đang diễn ra tại nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp như: Nhà máy chế biến Canxi cacbonat của Công ty cổ phần Phiabjooc (dừng hoạt động từ năm 2015); Nhà máy chế biến ván ghép thanh và xưởng ván dăm của Công ty cổ phần SaHaBak (hiện đã dừng hoạt động); Nhà máy luyện kim phi cốc của Công ty cổ phần Vật tư và Thiết bị toàn bộ Matexim; Nhà máy tuyển luyện chì của Công ty cổ phần Khoáng sản Na Rì Hamico; Xưởng tận thu, chế biến kim loại của DNTN Cao Bắc…
Yếu kém xuất phát từ nội tại của doanh nghiệp chính là những bất cập đối với các dự án đầu tư trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp của tỉnh. Nhìn lại các dự án đầu tư dang dở hoặc đang đứng trên bờ vực “đổ bể” đều thấy rõ năng lực của các nhà đầu tư kém, nhất là năng lực tài chính và năng lực quản trị doanh nghiệp, thiếu liên kết, liên doanh trong sản xuất. Những dự án thất bại cũng chính là bài học đắt giá trong vấn đề lựa chọn, thẩm định và quản lý các dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp của tỉnh.
(Còn tiếp).
Nguyễn Lê
