Nỗi niềm Bản Cháo, Thái Lạo

Phóng sự của Hà Thanh

Không điện, không đường, tỷ lệ hộ nghèo cao, sống trong khu vực có  nguy cơ sạt lở đất làm cho đời sống của bà con dân tộc Dao thuộc hai thôn vùng cao Bản Cháo và Thái Lạo, xã Yên Cư (Chợ Mới) gặp nhiều khó khăn.

Cách trung tâm xã Yên Cư 7km, Bản Cháo là thôn vùng cao, khó khăn của xã, giao thông đi lại cách trở là một trong những yếu tố khiến cho đời sống của 58 hộ đồng bào dân tộc Dao nơi đây gặp nhiều hạn chế. Con đường mòn vào bản chỉ vừa đủ để xe máy đi, hai bên là đá hộc, là suối. Sau chừng nửa tiếng chúng tôi đến trung tâm Bản Cháo, giữa trưa cả thôn yên ắng, họa lắm mới có lác đác một hai hộ gia đình ngồi tẽ ngô trước sàn nhà.

Hỏi thăm đến nhà trưởng thôn Bàn Tiên Đồng cũng không quá khó, đó là ngôi nhà gỗ nằm sát cạnh đường, vừa vui vẻ rót ấm chè nóng mời khách, anh vừa cho biết đây là chè tuyết được trồng ngay tại thôn. Trước đây cây chè tuyết là đặc sản của vùng, nhưng giờ cũng đã già, cằn cỗi, lượng chè cho thu hoạch cũng vì thế mà ít đi, làm ra cũng chẳng bán được nên người dân không mấy mặn mà với cây chè.

Trưởng thôn Bàn Tiên Đồng cho hay, cả thôn có hơn chục héc ta đất ruộng cấy lúa một vụ, còn lại là trồng ngô đồi, chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún, sản phẩm nông nghiệp làm ra tiêu thụ khó do giao thông đi lại khó khăn. Lâu nay nuôi được con gà, con lợn, trồng củ gừng, củ khoai đều phải chủ động chở đi sang xã lân cận cách đó 20km để bán, chứ không có tư thương nào vào tận nơi thu mua do đường đi lại khó khăn.

Mấy năm nay, cùng với đời sống khó khăn thì có 10 hộ dân ở Bản Cháo còn phải đối mặt với nguy cơ sạt lở đất bất cứ lúc nào, các hộ luôn thấp thỏm mỗi khi mùa mưa bão về. Qua tìm hiểu thực tế cho thấy 10 hộ này nằm sát chân núi, do cấu tạo địa chất yếu nên phần lưng đồi đã hình thành và xuất hiện các vết nứt ngang, nếu mưa to kéo dài, đất ướt, nhão rất dễ sạt lở đất đá xuống các hộ dân đang sinh sống gần đó.

Chị Đặng Thị Thanh, nhà ở sát chân núi phân trần: “Hơn chục năm nay gia đình lúc nào cũng thường trực nỗi lo bị đất đá sạt vào nhà, nhất là khi vào mùa mưa bão. Những hôm mưa to, hai vợ chồng đi làm nương rẫy đều phải gửi con ở nhà người quen cách đó một đoạn, có những đêm còn không dám ngủ”.

Gần gia đình chị Đặng Thị Thanh là các hộ ông Lý Văn Tiều, Bàn Tiến Phẩm… cũng đều chung tâm trạng như vậy. Khi hỏi thì được biết, chục hộ dân ở đây đã có tâm lý muốn chuyển đi nơi khác sống từ lâu nhưng vì không có tiền để mua đất nên vẫn phải ở lại. Sống thấp thỏm, lo âu đó là những gì mà mười hộ dân ở Bản Cháo đang phải đối mặt.

Dời Bản Cháo chúng tôi đến thôn Thái Lạo, đây cũng là thôn vùng cao đặc biệt khó khăn của xã với 25 hộ là đồng bào dân tộc Dao di cư từ các tỉnh Cao Bằng, Thái Nguyên về vùng đất này sinh sống đã hơn 30 năm.

Thái Lạo hiện nay không có điện lưới, giao thông đi lại khó khăn, không có công trình thủy lợi, tỷ lệ hộ nghèo của thôn là hơn 90%. Theo trưởng thôn Bàn Hữu Phượng cho biết, hiện thôn có 8ha đất cấy lúa 1 vụ, hơn 10ha ngô đồi, 4ha gừng và 2 ha cây khoai môn. Do thiếu nước tưới nên cây trồng năng suất thấp, năm nay cây gừng bị bệnh thối củ đã mất đi nửa diện tích. 10ha cây hồi cho thu hoạch nhưng đầu ra lại rất khó khăn, có thương lái nào vào tận nơi thu mua thì cũng ép giá xuống rất thấp.

Vùng đất này có tiểu vùng khí hậu khắc nghiệt, thường có rét đậm, rét hại kéo dài, thậm chí năm ngoái còn có tuyết rơi vì vậy trồng cây gì cũng khó, năng suất thấp. Ông Phượng dẫn chúng tôi đi thăm những thửa ruộng bỏ không do thiếu nước không thể canh tác được, cỏ mọc um tùm. Cả thôn có 25 hộ thì có 23 hộ nghèo, 2 hộ cận nghèo.

Dù được hỗ trợ máy sơ chế chè nhưng do không có điện nên vẫn bỏ không.

Để góp phần giúp các hộ dân ở đây phát triển kinh tế, từng bước nâng cao thu nhập, cơ quan chức năng đã đưa giống cây ăn quả táo, ổi, hỗ trợ vốn mua giống gà, tập huấn khoa học kỹ thuật về thu hái, sơ chế chè và đầu tư máy sao chè... vì hiện nay ở Thái Lạo có khoảng 30ha chè tuyết. Tuy nhiên, do Thái Lạo chưa được sử dụng điện lưới quốc gia nên máy sơ chế chè mặc dù đã nhận về vẫn phải để không.

Minh chứng cho lời nói của mình, trưởng thôn Bàn Hữu Phượng dẫn chúng tôi ra phía trái nhà nơi để chiếc máy sơ chế chè được hỗ trợ, ông bảo: Chưa có điện nên máy vẫn phải bỏ đấy, bà con ở đây vẫn phải mang chè sang tận thôn Bản Tám cách đó 8km để thuê sơ chế, 02 lò sấy chế chè đã được xây nhưng vẫn chưa thể đi vào hoạt động, mặc dù trước đó ông Phượng đã cho mượn đất để dựng nhà xưởng chế biến chè.

Ở Thái Lạo giờ chỉ dùng máy phát điện mini, nhà không có điều kiện thì kéo dây nhờ nhà người khác. Tuy nhiên, nguồn điện lại phụ thuộc vào nguồn nước, cứ vào mùa mưa lũ máy phát lại bị cuốn trôi, hư hỏng. Điện lực Chợ Mới đã triển khai kéo đường điện vào thôn nhưng sau nhiều tháng đến nay mới chỉ dựng được cột. Ông Phượng vừa nói vừa chỉ tay về phía cột điện dựng sẵn trước của nhà và khẳng định: Nếu có điện lưới thì cây chè ở đây sẽ trở thành cây trồng đem lại thu nhập đáng kể cho bà con, vì giá chè thương phẩm hiện nay khá cao, trung bình từ 120.000đ đến 140.000đ/kg.

Theo đồng chí Ma Văn Hoàng- Phó Chủ tịch UBND xã Yên Cư, địa phương rất mong được sự quan tâm của tỉnh, huyện đầu tư làm đường giao thông, kéo đường điện vào thôn Thái Lạo phục vụ sản xuất và tiêu thụ nông sản thuận lợi, giúp bà con có điều kiện vươn lên thoát nghèo.

Mới đây, đoàn công tác của Sở Giao thông Vận tải, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Chi cục Phát triển nông thôn... đã đến khảo sát thực tế tại hai thôn Thái Lạo, Bản Cháo các tiêu chí về đường giao thông, thủy lợi, trường học, nhà công vụ cho giáo viên, điện và thực trạng 10 hộ dân sống trong khu vực có nguy cơ sạt lở đất. Trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch trình UBND tỉnh sớm có chương trình đầu tư, hỗ trợ giúp cho các hộ dân ở hai thôn này ổn định cuộc sống, có cơ hội vươn lên thoát nghèo. Hơn lúc nào hết người dân hai thôn Bản Cháo, Thái Lạo rất mong được sự quan tâm từ phía tỉnh, huyện và các cơ quan chức năng để sớm thoát khỏi tình trạng khó khăn như hiện nay./.

Hà Thanh