.
Chúng tôi đã có dịp đến khu bán trú của học sinh trường THCS Thượng Quan ( Ngân Sơn), nơi đây tập trung nhiều trẻ em vùng cao thuộc diện nhất, nhì huyện, có em nhà cách trường từ 10 – 30 km như ở các thôn Pác Đa, Slam Coóc, Pù Pjoót… Đến đây, chúng tôi được chứng kiến những bữa ăn của các em chỉ có cơm với muối và rau rừng. Bữa ăn đạm bạc và không đủ chất dinh dưỡng nhưng hầu hết các em nơi đây phải “ăn chay” như vậy trong suốt quá trình trọ học. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến các em học kém hơn các bạn cùng trang lứa.
Còn trên phân trường Phja Đắng (Trường Tiểu học-THCS Nà Khoang thị trấn Nà Phặc) chúng tôi không thể tin nổi khi được các cô giáo nơi đây giới thiệu về một em học sinh đã 8 tuổi nhưng chỉ lớn bằng một đứa trẻ lớp mẫu giáo. Những đứa trẻ còi và chậm lớn vì ăn uống thiếu chất chắc chắn không chỉ có ở Phja Đắng mà còn ở trên nhiều thôn bản vùng cao trên địa bàn tỉnh ta. Các em nhỏ tuổi ăn uống thiếu chất thường có sức đề kháng với bệnh tật kém, chậm phát triển cả về thể lực và trí tuệ. Đối với các em lớn tuổi hơn một chút thì thường xuyên phải phụ giúp cha mẹ như đi chăn trâu, đi làm nương và ở nhà trông em… Chúng sớm phải cùng cha mẹ bươn trải để lo toan cuộc sống, do đó thường không tập trung cho học hành. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến các em thường tự ti, mặc cảm và sức học thấp hơn các em sinh sống ở vùng thấp.
Trong những chuyến công tác, chúng tôi cũng đã được đến trường THCS Thuần Mang, điều kiện ăn, ở, sinh hoạt của các em vùng cao nơi đây cũng rất khó khăn. Nhà xa trường và hoàn cảnh gia đình khó khăn nên hầu hết các em vùng cao nơi đây phải sống trong các lán tạm do bố mẹ dựng cho. Những hôm mưa to, Các em hằng ngày tự lo bữa ăn cho mình. Vào thăm các em đầu giờ chiều mà căn phòng tối mờ, chập choạng như chiều tối, trên các phên liếp được các em che bằng những tấm bao tải, chăn rách và ngay cạnh giường ngủ của các em là không gian của bếp núc; những khi nấu ăn khói thường ám đen cả chăn màn và căn lều nhỏ. Quanh năm các em phải sống và học tập trong những căn lều nhỏ, chật chội và đối mặt với nhiều rủi ro. Đến đây, chúng tôi vừa khâm phục bản lĩnh của các em vừa thấy nhiều thiệt thòi mà nhiều trẻ em vùng cao nơi đây đang ngày đêm phải chịu đựng. Cuộc sống ở trường đã vậy, về nhà nhiều em cũng có những mái nhà không lành lặn, bữa cơm không đủ no, áo không đủ ấm, đó là thực trạng chung của nhiều em nhỏ vùng cao.
Không chỉ thế, điều kiện đi lại của các em cũng rất khó khăn, điều này thể hiện rõ nhất ở trường Tiểu học-THCS Nà Khoang, nơi có 95% học sinh dân tộc thiểu số vùng cao, hằng ngày các em trên các thôn Mảy Van, Phja Chang( thị trấn Nà Phặc)… vẫn phải đi bộ từ 5 – 7 km để đến trường.
Khó khăn đủ điều cả về vật chất lẫn tinh thần. Điều kiện vui chơi của các em nhỏ vùng cao rất thiếu thốn, trong các trường mầm non, phân trường tiểu học của các thôn bản, xã vùng cao cũng rất hạn chế về đồ chơi cho trẻ. Còn ở nhà, các em nhỏ thường bị cha mẹ thả chơi một mình, các em lớn hơn phải lao động phụ giúp cha mẹ. Có thể nói, cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao quá khó khăn nên trẻ em cũng bị thiệt thòi không có điều kiện để phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần. Cha mẹ các em thường mải lo bữa cơm manh áo hằng ngày nên ít có điều kiện quan tâm chăm sóc, các em nhỏ nơi đây hầu như không có khái niệm được cha mẹ mua đồ chơi. Bởi vậy, nếu có lên các thôn bản vùng cao việc thấy những đứa trẻ mải mê nghịch đất, cát hay bì bõm bên chậu nước cũng là lẽ thường tình. Tại những nơi này các em không thể có điều kiện được xem phim hoạt hình dành cho thiếu nhi hay tham gia các câu lạc bộ hát, múa…Trong dịp hè này, nhiều bậc cha mẹ ở các trung tâm thị trấn, thị xã đã lo cho con được tham gia các lớp học hè, các trung tâm vui chơi dành cho thiếu nhi, đi tham quan, nghỉ mát… Còn ở nơi vùng cao, những đứa trẻ chẳng được đi đâu, cuộc sống luôn trong cảnh quá thiếu thốn và thiệt thòi./.
N.T
